تهران- ایرنا- میز مذاکراتی ایران و آمریکا یکی از جدیترین روزهای خود را در ژنو گذراند و طرفین برای رسیدن به چارچوبی فنی، بر ادامه مذاکرات در سطح فنی و کارشناسی در وین و با همراهی آژانس بینالمللی انرژی اتمی توافق کردند. با این حال به نظر میرسد تناقض در مواضع، آفت مذاکراتی تیم آمریکا شده که میتواند تفاهم به دست آمده در ژنو را قربانی ادراک اشتباه در واشنگتن سازد.
به گزارش خبرنگار سیاست خارجی ایرنا، «فرصت به دیپلماسی»؛ توصیف مشترک ایران و آمریکا از دلیل نشستن بر میز مذاکرهای است که سلطنت عمان همچنان میانجی آن است و «بدر البوسعیدی» وزیر امور خارجه این کشور، در یکی از دشوارترین برهههای منطقه، مسئولیتی خطیر را در کاستن از تنش آغاز شده بین تهران و واشنگتن بر عهده دارد. مسئولیتی که گام اول آن در مسقط، دوم و سوم آن در ژنو برداشته شده است و به نظر میرسد گام مهم دیگر آن امروز جمعه و در دیدار با «جیدی ونس» معاون رئیسجمهور آمریکا در واشنگتن برداشته خواهد شد. جایی که البوسعیدی تلاش خواهد کرد به مقامات آمریکا تفهیم کند که جنگ با ایران، محدود نخواهد بود، تغییر رژیم در ایران امکانپذیر نخواهد بود، ضربههای نابودکننده به ایران نمیتواند اهداف مورد تاکید رئیسجمهور آمریکا را تامین کند همانگونه که در حملات خردادماه نکرد. از سوی دیگر به ونس یادآور شود که ایران با انعطاف قابل توجه در حال مذاکره است و این اظهارات و اقدامات متناقض هر آن میتواند از میزان این انعطاف کاسته و فرصت اندک دیپلماسی را نابود کند.
روایت مذاکراتی طولانی و جدی در ژنو
سومین دور مذاکرات هستهای ایران و آمریکا از شامگاه چهارشنبه ۶ دیماه و با دیدار وزیر امور خارجه ایران و وزیر امور خارجه عمان به عنوان میانجی مذاکرات غیرمستقیم آغاز شد. عراقچی در این دیدار آخرین پیشنهادات، ابتکارات و طرحهای مذاکراتی ایران را به «بدر البوسعیدی» وزیر امور خارجه عمان ارائه داد و تصریح کرد که موفقیت مذاکرات مستلزم جدیت طرف مقابل و خودداری از رفتارها و مواضع ضد و نقیض است. این دیدار نخستین گام آغاز دور سوم گفتوگوهای هستهای بود و طرف عمانی صبح روز بعد یعنی هفتم اسفند، پیشنهادات و ملاحظات ایران را به «استیو ویتکاف» و «جراد کوشنر» مذاکرهکنندگان آمریکایی انتقال داد. ساعاتی بعد خبرگزاری عمان از دیدار البوسعیدی با «رافائل گروسی» مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی خبر داد تا حضور وی در این دوره از مذاکرات هم مانند دور پیش قطعی شود.
وزیر امور خارجه پس از پایان این دور از گفتوگوها آن را جدی، طولانی توصیف کرد، از نقشآفرینی فنی گروسی در مسائل هستهای سخن گفت و اعلام کرد که پیشرفتهای خوبی حاصل شده و دو طرف وارد عناصر یک توافق در حوزه هستهای و تحریمها شدهاند.
زنگ رسمی مذاکرات صبح روز پنجشنبه (به وقت ژنو) و با حضور هیاتهای مذاکرهکننده دو طرف، هیات عمانی و مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در ساختمانی متعلق به سلطنت عمان در ژنو سوئیس نواخته شد تا یکی از مهمترین و حساسترین دور از تعاملات دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران و آمریکا آغاز شود.
دقایقی پیش از این آغاز رسمی، «اسماعیل بقائی» سخنگوی وزارت امور خارجه در گفتوگویی به بیان دیدگاهها، خواستهها و خطوط قرمز تهران در این دور از مذاکرات پرداخت و گفت: موضوع مذاکرات بر پرونده هستهای ایران متمرکز و موضع تهران در این زمینه روشن است و دیدگاههای ایران هم در این زمینه و هم در حوزه رفع تحریمها به طرف آمریکایی اعلام شد و جزییات آن در نشست مذاکراتی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
خبرهای فیک، تحلیلها و گمانههای متنوع و اغلب فاقد عناصری از واقعیت، اینبار هم با آغاز مذاکرات هستهای، در رسانههای مختلف و شبکههای اجتماعی منتشر میشد. در میانه این خبرهای اغلب منفی از مذاکرات، بیانیه منتشر شده در خبرگزاری رسمی عمان، درباره روند گفتوگوها حکایت از مثبت بودن آن داشت. وزارت خارجه عمان در این بیانیه به نقل از البوسعیدی وزیر امور خارجه عمان اعلام کرد که تلاشها با روحیهای سازنده ادامه دارد و مذاکرهکنندگان به شیوهای بیسابقه پذیرای ایدهها و راهحلهای جدید و خلاقانه با هدف ایجاد شرایطی مساعد برای پیشرفت و دستیابی به توافقی منصفانه همراه با ضمانتهای پایدار هستند.
هیاتهای مذاکراتی پس از سه ساعت گفتوگوی متمرکز و جدی، به منظور مشورت با پایتختها، اعلام تنفس کردند. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران پس از پایان مذاکرات در گام نخست ضمن انتقاد از مواضع متناقض برخی مقامات آمریکایی و نیز رسانههای وابسته به آنها، آن را موجب ایجاد شک و شبهه دانست و تصریح کرد که تمرکز ایران بر نتیجه است و رفتار مذاکراتی روشن دارد و مواضع و اقدامات ما باهم سازگار بوده است. مذاکرات پس از وقفهای کوتاه بار دیگر عصر پنجشنبه ادامه یافت و سرانجام شامگاه پنجشنبه این دور از مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو به اتمام رسید.
وزیر امور خارجه پس از پایان این دور از گفتوگوها آن را جدی، طولانی توصیف کرد، از نقشآفرینی فنی گروسی در مسائل هستهای سخن گفت و اعلام کرد که پیشرفتهای خوبی حاصل شده و دو طرف وارد عناصر یک توافق در حوزه هستهای و تحریمها شدهاند.
عراقچی تصریح کرد که در این دور از مذاکرات جدیت عنصر مشهودی برای رسیدن به یک راهحل مذاکره شده بود و قرار بر این شد که روز دوشنبه هفته آینده، تیمهای فنی هر دو طرف در وین و با همراهی کارشناسان فنی آژانس بینالمللی انرژی اتمی درباره مسائل و جزییات فنی گفتوگوهایی را آغاز کنند تا در این زمینه به یک چارچوبی برسیم که با درخواستهای سیاسی دو طرف منطبق باشد.
وزیر امور خارجه همچنین از برگزاری دور جدید گفتوگوها در هفته آینده خبر داد و در ارزیابی نهایی خود از دور سوم آن را بهترین، جدیترین و طولانیترین دور اعلام کرد و گفت که مطالبات و انتظارات ایران در حوزه رفع تحریم اعلام شد و پس از آماده شدن برخی اسناد و نیز مشورت با پایتختها به میز مذاکره باز خواهیم گشت.
وزیر امور خارجه عمان هم پس از پایان مذاکرات در توییتی تصریح کرد: ما این روز را پس از پیشرفت قابلتوجه در مذاکرات میان ایالات متحده و ایران به پایان رساندیم. پس از مشورت در پایتختهای مربوطه، بهزودی گفتوگوها را از سر خواهیم گرفت. مذاکرات در سطح فنی هفته آینده در وین برگزار خواهد شد. در نهایت هیات ایرانی مذاکره کننده به سرپرستی عراقچی صبح امروز وین را به مقصد تهران ترک کرد.
سفر وزیر امور خارجه عمان به آمریکا و موضعگیری اشتباه ونس
همزمان با پایان این دور از گفتوگوها، برخی رسانهها از سفر بدر بوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان به آمریکا به منظور دیدار و گفتوگو با «جیدیونس» معاون رئیسجمهور آمریکا، خبر دادند؛ دیداری با محوریت ایران که پس از اظهارات اخیر ونس درباره درگیری نظامی با ایران اهمیت بیشتری مییابد و از آن سو هم تحلیلها و گمانههایی را درباره احتمال تاثیر فشارهای لابیهای جنگطلب بر مذاکرات هستهای مطرح میکند.
حضور البوسعیدی در واشنگتن، موید این مهم است که عمان بیش از هر زمان دیگری از یک سو جدیت و انعطاف مذاکراتی ایران را مشاهده کرده و از سوی دیگر جدیت و عزم تهران را برای دفاع از خود دیده است و انتقال همزمان این دو به کاخ سفید، ماموریت اصلی وزیر امور خارجه عمان خواهد بود.
ونس معاون رئیسجمهور آمریکا، در سناریو تعامل با ایران، نقش پلیس خوب را برعهده گرفته و گرچه چندان بازیگر خوبی در این موضع نبوده اما از دیدگاه وی برای حل مسئله با ایران نباید از گزینه نظامی استفاده شود؛ نبایدی که البته در گفتوگوی اخیر خود با روزنامه واشنگتنپست به نوعی آن را با تردیدهایی مواجه کردهاست. ونس در این گفتوگو نوع خاصی از اشتباه محاسباتی را درباره ایران تجربه کرده است که به نظر میرسد مهمترین دلیل سفر سراسیمه وزیر امور خارجه عمان به آمریکا هم همین اشتباه ادراکی معاون جوان ترامپ است.
معاون رئیسجمهور آمریکا در گفتوگو با این روزنامه گرچه اعلام کرد که دولتش دیپلماسی را ترجیح میدهد اما تصریح هم کرد که به هیچوجه احتمال ندارد که حمله به ایران به یک جنگ طولانی در منطقه منجر شود. او همچنین انتقادها درباره احتمال گرفتار شدن آمریکا در یک باتلاق نظامی در صورت دستور ترامپ برای حمله به ایران را رد کرد و گفت: فکر میکنم باید از تکرار اشتباهات گذشته پرهیز کنیم. همچنین فکر میکنم نباید بیش از حد از درسهای گذشته نتیجهگیری کنیم. فقط به این دلیل که یک رئیسجمهور در یک درگیری نظامی اشتباه کرد، به این معنا نیست که ما دیگر هرگز نباید وارد درگیری نظامی شویم. باید با احتیاط عمل کنیم، و فکر میکنم رئیسجمهور با احتیاط عمل میکند.
اظهارات معاون رئیسجمهور آمریکا در میانه روند مذاکراتی و اعلام اینکه درگیری با ایران برای ترامپ میتواند بسیار متفاوتتر از درگیری با عراق برای جرج بوش باشد؛ به نوعی سوتفاهم ژئوپلتیک است که میتواند ناشی از عدم شناخت درست هیات حاکمه آمریکا از ایران به مفهوم یک کشور، جغرافیا، تمدن، مردم، فرهنگ و ایدئولوژی باشد. عدم شناختی که پیش از این در گفتههای وتیکاف و با این جمله که آمریکا از تسلیمناپذیری ایران متعجب است، مشاهده شدهبود.
این اشتباه ادراکی اما در میان کشورهای منطقه به ویژه عمان جایگاهی ندارد. واقعیت آن است که عمان در حال حاضر به عنوان نماینده بخشی از کشورهای منطقه است که به هیچ عنوان تفکری مانند تفکر ونس را درباره درگیری نظامی محدود با ایران قبول ندارند و از این رو برای رفع این اشتباه محاسباتی، پیش از آنکه بسیار دیر شود؛ در تلاش هستند.
حضور بوسعیدی در واشنگتن، موید این مهم است که عمان بیش از هر زمان دیگری از یک سو جدیت و انعطاف مذاکراتی ایران و از سوی دیگر جدیت و عزم تهران را برای دفاع از خود دیده و انتقال همزمان این دو به کاخ سفید، ماموریت اصلی وزیر امور خارجه عمان خواهد بود.
در این میان پرسش مهمی که برخی از تحلیلگران در ساعات گذشته و همزمان با اعلام خبر این سفر مطرح کردهاند؛ متناظر بر جایگاه و نقش ویتکاف و کوشنر در مذاکرات است و برای بسیاری پرسش این است که اعلام مواضع ایران به دوست صمیمی و داماد مورد اعتماد ترامپ در ژنو چه محدودیتهایی داشته که بوسعیدی را برای انتقال مستقیم مواضع تهران به واشنگتن، راهی دیدار با ونس کرده است.
پاسخ این پرسش روندهای آینده را مشخص خواهد کرد و به نظر میرسد که آن را باید در اختلاف مشهودی دید که میان دو تیم جنگطلب به رهبری مارکو روبیو وزیر امور خارجه آمریکا و ونس معاون ترامپ در جریان است. سفر وزیر امور خارجه عمان به آمریکا و نتیجه آن در شرایط کنونی به نظر نمیرسد چندان بر روند تصمیمگیری و اقدامات جمهوری اسلامی ایران تاثیر خاصی داشته باشد. برای تهران گزینه جنگ به همان میزان جدی است که گزینه توافق و دیپلماسی. از این رو نتیجه این دیدار و هرگونه مذاکرهای در آینده با این پیشفرض پیگیری میشود که ترامپ به واسطه ویژگیهای شخصیتی و تاریخچه اقدامات خود؛ میتواند با حملهای هر روند دیپلماتیک را از بین ببرد.
تهران در میدان دفاع از خود در عرصه نظامی نه امروز که از فردای حمله ۲۳ خرداد در تلاش برای ارتقای این توان دفاعی قرار دارد و در میدان مذاکره هم با تاکید بر مواضع و خطوط قرمز خود، مسیری شفاف را در پیش گرفته است. با این همه اما برخی اظهارات و مقایسههای سیاسی و نظامی از سوی واشنگتن مانند آنچه ونس درباره حمله محدود موفقیتآمیز به ایران بیان کرده؛ بیش و پیش از آنکه برای تصمیمگیران در تهران گمراه کننده باشد برای سربازان مستقر در ناوهای آمریکایی ابهامآفرین خواهد بود.
